日志

རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་དང་གེ་སར་སྒྲུང་གཉིས ...

已有 48 次阅读2020-7-24 11:38 |系统分类:文化

རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་དང་གེ་སར་སྒྲུང་གཉིས་ལ་ཟུར་ཙམ་ལྟ་བ།






རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་དང་གེ་སར་སྒྲུང་གཉིས་ལ་ཟུར་ཙམ་ལྟ་བ།






སྒོ་མེ་སངས་རྒྱས་ལྷ་མཆོག       


[ནང་དོན་གནད་བསྡུས།]          

  དཔྱད་རྩོམ་འདིར་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ངོ་སྤྲོད་དང་སྦྱར་ནས། རྒྱ་གར་གྱི《རཱ་མ་ཡ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》དང་བོད་ཀྱི《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གཉིས་ཀྱི་བྱུང་བ་རགས་ཙམ་བཀོད་ནས།  དེ་གཉིས་གཤིབ་བསྡུར་ཚུལ་དུ་འདྲ་བའི་ཆ་རྣམས་ཟུར་དུ་བླངས་ནས།  བོད་ཀྱི《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ལ་རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་ཤན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་ཚུལ་བྲིས་ཡོད།  


 [བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ།]       

རྩོམ་ལུས།   སྙན་རྩོམ།  རཱ་མ་ཎ།  གེ་སར།  གཤིབ་བསྡུར།  


སྔོན་གླེང།

  དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་འཛམ་གླིང་རྩོམ་རིག་གི་གར་སྟེགས་སྟེང་ན་གོ་ས་ངེས་ཅན་བཟུང་ཡོད་པའི་རྩོམ་སྟངས་དམིགས་གསལ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། འདི་ནི་རྩོམ་སྟངས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ནས་ཆེས་སྔ་བའི་རྩོམ་སྟངས་ཤིག་ཡིན་པས། འདིའི་ནང་དུ་མི་རིགས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་དུས་སྐབས་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་མ་ལག་ཚང་མ་འདུས་ཡོད་པ་མ་ཟད། མིའི་རྣམ་དཔྱོད་ལ་དཔོག་པའི་རང་གི་འཚོ་བའི་ཁ་དོག་མངོན་པར་མཚོན་པ། རྒྱལ་ཁབ་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་དེའི་དགའ་མགུའི་སྤྲོ་གར་དང་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་སྐྱོ་གར་སོགས་གླུ་ངག་གི་ལམ་ནས་དབྱངས་སུ་གྱེར་ཏེ།   རྗེས་སུ་མི་རབས་ནས་མི་རབས་བརྒྱུད་དེ་རིམ་པར་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པ་བྱུང་།  བརྗོད་བྱ་ཡང་ཧ་ཅང་གཏིང་ཟབ་ལ། རྗོད་བྱེད་བཅད་ལྷུག་སྤེལ་མ་གསུམ་གྱི་ལམ་ནས་གྲུབ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད།           འཛམ་གླིང་གི་ཆེས་སྔ་བའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་ཕལ་ཆེར་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་སུམ་སྟོང(c.3000 B.C)གི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་སོ་མེ་རེན་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ(Sumerian Epic)རྒེལ་རྒ་མེ་ཞི(Gilgamesh) ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་རིམ་པའི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང(c.1000 B.C)གི་མཚམས་སུ་ནུབ་ཕྱོགས་རྩོམ་རིག་གི་ཆུ་འགོ་ལྟ་བུར་གྱུར་བའི་གནའ་བོའི་གྷི་རེ་སིའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཨེ་ལེ་ཡ་སྒྲི(Iliad)དང་ཨོ་སྒྲི་སེ(Odyssey)གཉིས་བྱུང་བ་དང།  རྒྱ་གར་ལའང་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་གི་ནང་དུ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ(Ramayana)འི་རྟོགས་བརྗོད་དང་མ་ཧཱ་བྷ་ཏ(Mahabharata)གཉིས་བྱུང་ལ། འདི་དག་ནི་འཛམ་གླིང་ན་གྲགས་ཆེ་བའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལྔ་ཞེས་བགྲང་བཞིན་ཡོད་ལ།  འོན་ཀྱང་འདི་དག་ལས་ཆེས་རིང་བའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་ཡིན། དེ་ནི་ཅུང་ཙམ་བྱུང་ཕྱིས་ནའང་འཛམ་གླིང་གི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་ཀྱི་གྲལ་ལ་བཞག་སྟེ་རིག་གནས་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད་པས་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གནས་ཞིབ་འཇུག་པ་དག་གི་བརྗོད་བྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ནས་ཡོད།      དེས་ན་ཁོ་བོས་འདིར་གླེང་བར་སྤྲོ་བ་ནི་སྤྱིར་འཛམ་གླིང་གི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ངོ་སྤྲད་པའི་ཐོག་ནས། བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་གཉིས་ལ་གཤིབ་བསྡུར་གྱི་ཚུལ་དུ་རགས་འགོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།  དེ་ནི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་གི་ཁོར་ཡུག་ན་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཞེས་པའི་རྩོམ་ལུས་འདིར་གླེང་སློང་བྱེད་མཁན་ཉུང་བ་དང། རྩོམ་གཞུང་ཡིན་ཟེར་བའི་དཔེ་གསར་དག་ནའང་རྩོམ་ལུས་འདི་ལ་དཔྱད་ཞིབ་རྒྱས་པ་ཞིག་མི་གསལ་བས་འདིའི་ཕྱོགས་ནས་ཅུང་གླེང་ཐུབ་ན།  རང་གཞན་གཉིས་ཀར་ཅུང་ཕན་པར་བསམ་ནས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །  


  སྤྱིར་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་ཁྱབ་ཁོངས་ངོས་བཟུང་བ།

 རིག་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གང་ཞིག་གླེང་བར་བྱེད་ནའང་དེ་ལ་ཁྱབ་ཁོངས་ཤིག་མེད་པ་མི་སྲིད་པས། ཐོག་མར་གང་གླེང་བར་བྱ་བ་དེའི་ཁྱབ་ཁོངས་ངོས་འཛིན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་ལ། དེ་མེད་ན་རིག་པའི་སྡེ་ཚན་གཞན་དང་འདྲེས་ནས་དེ་ལ་དབྱེ་ཞིབ་ཡག་པོ་ཞིག་ནམ་ཡང་བྱ་མི་ཐུབ་པས། ཐོག་མར་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཞེས་པའི་རྩོམ་ལུས་འདིའི་ཁྱབ་ཁོངས་ངོས་བཟུང་ནས་གླེང་བར་བྱེད་ན་ཅུང་གོ་བདེ་བར་སྙམ་པ་ཡིན།         སྤྱིར་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་རིག་སྡེ་གང་ཞིག་ལ་འདུ་ཞེ་ན།  དེང་དུས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཁྱབ་ཁོངས་དུ་གྱུར་པའི་རིག་ཚན་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ། དེའི་ནང་ནས་ཀྱང་རྩོམ་རིག་གི་ཁོངས་ཡིན།  རྩོམ་རིག་ལའང་ནང་གསེས་ཀྱི་སྡེ་ཚན་མང་དུ་ཡོད་པའི་ནང་ནས་སྙན་ངག་གི་ཁོངས་སུ་འདུ། རྒྱ་གར་གྱི་འཆད་སྲོལ་ལྟར་བྱས་ན་སྙན་ངག་ལའང་ལྟ་བྱའི་སྙན་ངག་དང་མཉན་བྱའི་སྙན་ངག་གཉིས་ཡོད་པའི་ནང་ནས་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་མཉན་བྱའི་སྙན་ངག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་འདུས་ཡོད།  གཤམ་ནས་མཉན་བྱའི་སྙན་ངག་གི་ཁྱབ་ཁོངས་རྣམས་རེའུ་མིག་གི་ཚུལ་དུ་འགོད་པར་བྱེད་ན།  

“མཉན་བྱའི་སྙན་ངག

༡.བརྗོད་བྱ།༢.རྗོད་བྱེད།

༠༡.དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ(Epic poetry)         ༠༡.བཅད་མ།

༠༢.ཡིད་འགྱུར་མཚོན་པའི་སྙན་ངག(Lyric poetry)༠༢.ལྷུག་མ།

༠༣.དོན་གྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པའི་སྙན་ངག(Narrative poetry)༠༣.སྤེལ་མ།

༠༤.ཟློས་གར་སྙན་ངག(Dramatic poetry)”○1


དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་མཚན་ཉིད་དང་བརྡ་ཆད་ཀྱི་འབྱུང་ཁུངས།

“ དཔལ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ Epic ཞེས་པའི་བརྡ་ཆད་འདི་ནི་གནའ་བོའི་གྷི་རེ་སིའི་ཡི་གེ་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྐབས་དེ་དུས Epikos ཟེར་ནས་སྤྱོད་ཀྱིན་ཡོད། བརྡ་ཆད་དེའི་གོ་བ་ནི་ཚིག་དང་ལོ་རྒྱུས། སྙན་ངག་བཅས་གསུམ་འདུས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་ལ་གོ་བ་ལེན་བཞིན་ཡོད། 

དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་བམ་མི་རིགས་གང་དེའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་བྱེད་ལས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རྡོ་རིང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཟེར་བཞིན་ཡོད། ”○2


  ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཟེར།

 དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལའང་རྩོམ་ལུས་གཞན་ལྟར་ཚང་དགོས་པའི་གནད་ཁ་ཤས་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་སྤྱིའི་ཆ་ནས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་ཚུལ་འདྲ་ནའང།  དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཆ་ནས་ཕྲ་རགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡོད་པས། འདིར་དེ་དག་ལས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟངས་གཉིས་འགོད་པར་བྱ་ལ། དེ་གཉིས་ཀྱིས་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་ཆ་རྐྱེན་ནམ་ས་མཚམས་གསལ་བོར་དབྱེ་ཡོད་པས། ཆ་རྐྱེན་དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་རྩོམ་ལུས་གཞན་དང་མ་འདྲེས་པར་རྩོམ་ལུས་རང་རྐྱ་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང།  ཅི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཟེར་མིན་གྱི་དབྱེ་བ་ཅུང་གསལ་བོར་བཟོ་ཐུབ་པར་སེམས།


《ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ》ལས། ཆ་རྐྱེན་བཅུ་བགྲང་ཡོད་པ་ནི། 

༡. “གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་དཀྱིལ་ནས་གླེང་སློང་འགོ་འཛུགས་པ།

༢. སྒྲུང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའམ་འཛམ་གླིང་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་དགོས།

༣. ཤེས་རབ་ལྷ་མོ་ལ་གསོལ་འདེབས་བྱེད་དགོས།

༤. བརྗོད་སྙིང་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས་བཤད་དགོས།

༥. སྒྲུང་གི་ནང་དུ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་མང་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱ་དགོས།

༦. ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་ནི་སྤྱི་འདུས་རང་བཞིན་ཡིན་དགོས།

༧. རིང་ཞིང་བརྒྱུད་རིམ་ལྡན་པའི་གཏམ་བཤད་མང་དུ་ཡོད་དགོས།

༨. མིའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐོག་ནས་ལྷའི་སྤྱོད་པ་སྟོན་ཐུབ་པ་དགོས།

༩. ཤེས་རིག་གི་རིན་ཐང་དཔའ་བོས་མཚོན་པར་བྱེད་དགོས།

༡༠. དཔའ་བོ་དེ་ཉིད་མཐའ་མར་སྐྱོ་གར་གྱི་ངོ་བོར་འགྱུར་དགོས། ”○3བཅས་སོ།།

གཉིས་པ། དགེན་སྤྲེལ་ནག་པ་བློ་གྲོས་དཔའ་བཟང་གི་འཆད་ཁྲིད་ཟིན་བྲིས་ལས་ཆ་རྐྱེན་ལྔ་བགྲང་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན། “

༡. མི་སྣ་གཙོ་བོ་མི་རིགས་ཤིག་གམ་ཡང་ན། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ལས་རྒྱལ་བའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་དགོས།

༢. ཆེས་ཁྱབ་རྒྱ་ཆེ་བའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་ངེས་ཅན་ཞིག་དགོས།

༣. དྲག་པོའི་གཡུལ་སྦྱོར་ཁྲོད་ཀྱི་དཔའ་རྒོད་ཚོའི་འཐབ་རྩོད་ནི་ཕལ་བའི་མི་སྣའི་སྣང་བརྙན་ལས་ངེས་པར་དུ་འདས་དགོས།

༤. ལྷ་འདྲེ་དང་ཡང་ན་རང་བྱུང་གི་སྣང་ཚུལ་ལས་འདས་པའི་ནུས་སྟོབས་སྐོར་ཞིག་གིས་དཔའ་བོ་ཚོའི་འཐབ་རྩལ་ལ་རམ་འདེགས་བྱེད་དགོས།

༥. ཆོས་ལུགས་དང་ཆབ་སྲིད། དཔའ་འབྱོར། སྒྱུ་རྩལ། བཟའ་བཏུང། རྒྱན་གོས། དམངས་སྲོལ། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་འགྲོས་སོགས་ཆེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཚིག་གི་རྒྱན་དང་སྡེབ་སྦྱོར། ངོ་མཚར་བའི་དཔེ་འཇོག་དང། གཏམ་དཔེ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཞི་གཅིག་ཏུ་སྒྲེལ་དགོས་སོ།།  “○4

ཆ་རྐྱེན་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་ན་སྙན་པར་གྲགས་པའི་གནའ་བོའི་སྒྲུང་རིང་དེ་དག་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཞེས་རྩོམ་ལུས་ཡན་གར་བ་ཞིག་ཏུ་བགྲང་བ་ཡིན་ལ། བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་དང་རྒྱ་གར་གྱི་རཱ་མ་ཡ་ན་གཉིས་ཀྱང་ཆ་རྐྱེན་འདི་དག་ཚང་ཡོད་པས། ཀུན་གྱིས་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་གྲས་སུ་བཞག་ནས་དེ་ལ་སྦྱང་བརྩོན་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། 


འཛམ་གླིང་གི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་དུས་རིམ་དབྱེ་སྟངས། 

 དེ་ན་རྩོམ་ལུས་འདི་ཉིད་འཛམ་གླིང་རྩོམ་རིག་གི་དབྱེ་རིམ་ཁྲོད་ནས་དུས་རིམ་གྱི་ཆ་ནས་ཇི་ལྟར་དབྱེ་ཡོད་ཅེ་ན།  《ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ》ལས། 

༡. “ངག་རྒྱུན་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ། (སྒེལ་སྒ་མེ་ཞིGilgameshདང་ཨེ་ལེ་ཡ་སྒྲི་Iliad)

༢. ཡོངས་གྲགས་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ།

          ༠༡. གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ།(20 B.C-5 A.D )

                       ༠༠༡. སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ཉི་ཤུ་ནས་བཅུ་བ། (Gilgamesh (Mesopotamia))

          ༠༠༢. སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དུས་རབས་གསུམ་པ། (Mahabharata and Ramayana རཱ་མ་ཡ་ཎ (Indian))

           ༠༠༣. སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དྲུག་པ། (Iliad and Odyssey (Greece))

          ༠༢. དུས་རབས་བར་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ།(7 A.D-15 A.D)

          ༠༠༡. དུས་རབས་བདུན་པ། (Tain Bo Cuailge (old Irish) )

          ༠༠༢. དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་བ། (Beowulf (old English))

          ༠༠༣. དུས་རབས་དགུ་བ། (Lay of Hildebrand and Muspilli (old High German))

          ༠༠༤. དུས་རབས་བཅུ་བ། (Waltharius (Latin))

          ༠༠༥. དུས་རབས་བཅུ་གཅིག (King Gesar བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང)

          ༠༠༦. དུས་རབས་བཅུ་གཉིས། (Chanson de Roland (old French))

          ༠༠༧. དུས་རབས་བཅུ་གསུམ། (Philippide (Latin))

          ༠༠༨. དུས་རབས་བཅུ་བཞི། (Siege of Jerusalem (Middle English))

          ༠༠༩. དུས་རབས་བཅོ་ལྔ། (Orlando inamorata by Matteo Maria Boiardo(1495))

༠༣. དེང་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ།(16 A.D-21 A.D) ” ○5


 ཅེས་དབྱེ་བ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཕྱེས་ཡོད་ལ། ངག་རྒྱུན་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་ཆེས་གདོད་མའི་དུས་སྐབས་སམ་ལྷ་མ་མིའི་དུས་རབས་ཀྱི་ལྷ་སྒྲུང་དང་གཏམ་རྒྱུད་རིང་མོ་དག་ཡིན་པས། སྐབས་འདིར་བྱུང་བའི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་དག་ནི་ཡིག་ཐོག་གི་སྔོན་དང་ཡོངས་སུ་མ་གྲགས་པའི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་དག་ཡིན་ལ། དཔེར་ན། ཆེས་ཐོག་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་སུམ་སྟོང (c.3000 B.C)གི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་སོ་མེ་རེན་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ (Sumerian Epic)རྒེལ་རྒ་མེ་ཞི (Gilgamesh)དང་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་གི་ནང་དུ་བྱུང་བའི་གྷི་རེ་སིའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཨེ་ལེ་ཡ་སྒྲི་(Iliad)དང་ཨོ་སྒྲི་སེ་(Odyssey)ལྟ་བུའོ།       ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལ་དུས་ཀྱི་དབྱེ་རིམ་གྱི་ཆ་ནས། གནའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་དང་། དུས་རབས་བར་མའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ། དེང་རབས་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཞེས་དབྱེ་བ་ཆེན་པོ་གསུམ་ཡོད་ཅིང། དེའི་དཔེ་མཚོན་རྣམས་གོང་གི་རེའུ་མིག་ནས་གསལ་ཐུབ་ལ། དེའི་ནང་ནས་རྒྱ་གར་གྱི《རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཡ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》དང་བོད་ཀྱི《གེ་སར་རྒྱལ་པོ་སྒྲུང》གཉིས་ཀྱང་དུས་རབས་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་ཡོད་པ་གསལ་ཡོད་པས་བསྐྱར་དུ་གླེང་བར་མི་བྱ། 

《རཱ་མ་ཡ་ནའི་རྟོགས་བརྗོད》དང《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གཉིས་བསྡུར་ནས་དཔྱད་པ།

འཛམ་གླིང་གི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལྔའི་གྲས་ཀྱི་གཅིག་ཏེ་རྒྱ་གར་ཀྱི་གཅེས་ནོར་དུ་གྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གཉིས་ལས་《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ནི་ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལྟར་ན། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དུས་རབས་གསུམ་པའི་བར་ལ་བྱུང་བར་ཆ་འཇོག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ལ། དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་གླེང་སློང་ནས་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བའི་བར་ལ་བཤད་ཀྱིན་ཡོད་པ་འདྲ།  རྒྱ་གར་རྩོམ་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་ནས《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ》དང《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》གཉིས་ནི་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ཆིག་སྟོང་ནས་སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ལོ་ལྔ་བརྒྱའི་བར་དུ་བྱུང་བ་དང།   སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་གསུམ་པའི་ནང་དུ་ལེགས་འགྲུབ་བྱུང་བར་བཤད་ཀྱིན་ཡོད།      《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ལ་ཁྱོན་བསྡོམས་གཞུང་ཚད་ཀྱི་ལེའུ་བདུན་དང། ཚིགས་བཅད་ཡོངས་གྲགས་སུ་ཉིས་ཁྲི་བཞི་སྟོང(༢༤༠༠༠)དང་། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་ནང་དུ་དག་སྒྲིག་བྱས་ཟིན་རྗེས་ཚིགས་བཅད་ཆིག་ཁྲི་དགུ་སྟོང(༡༩༠༠༠)གི་བདག་ཉིད་ཅན་དུ་གྲུབ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན།  ལེའུ་དེ་དག་གི་ཚད་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། མགར་རྩེ་རྟ་འགྲིན་རྒྱལ་གྱིས “རྒྱ་གར་གྱི་ལེགས་སྦྱར་སྐད་ཀྱིས་བྲིས་ཤིང་ཞུས་དག་བཏང་ཟིན་པའི་དེབ་སྤུས་ལེགས་མ་ལ་པོ་ཏི་བདུན་དང། ཚན་པ ༡༨༧༥༥ ཡོད།  དེ་སྔོན་གྱི་དེབ་རྙིང་ལ་ཤོ་ལོོ་ཀ་ཉིས་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ཡོད་པ་དང་བསྡུར་ན་ཧ་ཅང་ཉུང་ལ། བོད་མཁས་པ་ཚང་གིས《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ལ་ཤོ་ལོ་ཀ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་ཡོད་པར་གསུངས། གང་ལྟར་འདི་ལ་རིང་ཐུང་རྒྱས་བསྡུས་ཀྱི་དཔར་མི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་ཡོད་པར་སྣང།  དེབ་སྤུས་ལེགས་མའི་པོ་ཏི་བདུན་གྱི་ནང་གི་དང་པོ་ནི་གཞོན་ནུའི་དུས་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེར་ལེའུ ༧༦ དང་ཤོ་ལོ་ཀ ༡༩༤༡ ཡོད། པོ་ཏི་གཉིས་པ་ནི་ནགས་སུ་བརྫངས་པའི་རྟོགས་བརྗོད་ཞེས་པ་དེ་ཡིན་ལ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ ༣༡༧༠ ཡོད། པོ་ཏི་གསུམ་པ་ནི་ནགས་སུ་རྒྱུ་བའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ་ ༢༠༣༠ ཡོད། པོ་ཏི་བཞི་པ་ནི་སྤྲེའུའི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ ༡༩༨༤ ཡོད། པོ་ཏི་ལྔ་པ་ནི་སྤྲེའུ་ཧ་ནུ་མན་ཐའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ་ ༢༤༨ ཡོད། པོ་ཏི་དྲུག་པ་ནི་དྲག་པོ་གསུམ་གྱི་འཕྲིན་ལས་སྤེལ་བའི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ ༤༤༣༥ ཡོད། པོ་ཏི་བདུན་པ་ནི་མཇུག་གི་རྟོགས་པ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེར་ཤོ་ལོ་ཀ་༡༨༧༤༥ ཡོད་པ་རེད། ”○6  ཅེས་གསལ་བ་དང།       སྤྱིར་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཚང་མ་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་ཁོ་ནའི་ངལ་བ་བརྟེན་པ་ཞིག་རྩ་བ་ནས་མིན་ལ། ཚང་མ་མིའི་རིགས་འདུས་སྡོད་ཀྱི་འཚོ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་བརྒྱུད་དེ་བྲི་སྣོན་མང་དུ་བྱས་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པས་ངེས་གཏན་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་མེད།  ཡིན་ནའང་གནའ་བོའི་གྷི་རིགས་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གཉིས་ཏེ《ཨེ་ལེ་ཡ་སྒྲི》དང《ཨོ་སྒྲི་སེ》གཉིས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཧོ་མོར(Homer)དང་།   《མ་ཧཱ་བྷ་ར་ཏ》འི་རྩོམ་པ་པོ་ནི་དྲང་སྲོང་རྒྱས་པ།(Veda Vyasa)   《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ནི་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར (Valmiki) ཡིན་ཞེས་བཤད་རྒྱུན་གྲགས་ནའང། དོན་དངོས་ཐོག་དེ་དག་ནི་སྔོན་གྱིས་གཏམ་རྒྱུད་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིག་མཁན་ནམ་འགོད་མཁན་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། དེ་དག་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནོ།།  《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་དྲང་སྲོང་གྲོག་མཁར་ཡིན་ཞེས་གཏམ་རྒྱུད་སོགས་མང་དུ་འཆད་རྒྱུ་ཡོད་ནའང། དེ་ལ་ཡིད་རྟོན་བྱེད་དཀའ་བས་ཁོང་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་འདི་ཕྱོགས་སྒྲིག་བྱེད་མཁན་ཞིག་ལ་ཡིད་རྟོན་བྱས་ན་དག་པར་སེམས།               རྒྱ་གར་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》གྱི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་ལ།  མི་སྣ་ཉུང་ཞིང་བྱུང་རིམ་ལ་རྙོག་ཟིང་མེད་པར་གོ་རིམ་ལྡན་ལ། སྒྲིག་གཞི་ཚགས་དམ་ཞིང་སྣང་བརྙན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྒོ་ནས་གྲུབ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན།  གཏམ་རྒྱུད་འདིའི་བརྗོད་དོན་ནི།  རྔ་ཡབ་གླིང་གི་སྲིན་པོའི་རྒྱལ་པོ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུས་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་ལ་འཆི་མེད་དངོས་གྲུབ་སློང་ཆེད་རང་ཉིད་ཀྱི་མགོ་བོ་རྣམས་སྦྱིན་སྲེག་བྱས་ཏེ་དྲགས་ཏུ་བསྟེན་པ་ན། དབང་ཕྱུག་གིས་འཆི་མེད་དངོས་གྲུབ་སྟེར་མ་འདོད་པར་ལྷ་མོ་ཨུ་མ་དང་སྤྲེའུ་མིག་གསུམ་པ་གཉིས་ལྔ་ཕྱིར་འཆི་མེད་དངོས་གྲུབ་སྟེར་བར་མངགས་པའི་ཚེ། སྲིན་པོ་མགྲིན་བཅུས་དེ་གཉིས་ལས་དངོས་གྲུབ་ལེན་མ་འདོད་པར་ཚོད་མེད་དུ་བརྙས་སྨོད་བྱས་པས་ན། ལྷ་མོ་ཨུ་མ་དང་སྤྲེའུ་མིག་གསུམ་པ་ཁྲོས་ནས་དུས་མཐར་ཁྱོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ནུ་ལྡན་དང་སྤྲེའུ་དག་གིས་འཇིག་པར་ཤོག་ཅེས་དམོད་ཚིག་བོར་ཕྱིིན།  མཐར་ལྷ་ཆེན་དབང་ཕྱུག་གིས་སྲིན་པོ་མགྲིན་བཅུ་ལ་སྟེང་གདོང་སྟེ་རྟ་མགོ་མ་ཆད་ཀྱི་བར་དུ་འཆི་མེད་དངོས་གྲུབ་མ་བསྩལ། དེ་ནས་ལངྒ་མགྲིན་བཅུའི་བཙུན་མོ་ལ་སྲས་མོ་ཞིག་བཙས་པ་དང་མཚན་མཁན་ལ་བརྟག་པ་ན་དེ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་བ་འབྱུང་བར་བརྗོད་པས།  སྲས་མོ་དེ་ནི་གསེར་གྱི་སྒམ་ལ་བཅུག་ནས་ཆུ་ལ་བསྐུར། གསེར་གྱི་སྒམ་དེ་ཉིད་ཆུས་འཁུར་ནས་འཛམ་བུ་གླིང་གི་ཞིང་ཁའི་ཡུར་བ་ཞིག་ནས་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་ན། སྒམ་ཆུང་དེའི་ནང་དུ་ལྟ་བའི་མཆོག་མི་ཤེས་ཤིང་མཛེས་སྡུག་དཔལ་གྱིས་སྒེག་པའི་བུ་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་མཐོང་ནས། ཡུལ་མི་དེ་དག་གིས་རང་ཉིད་ལ་མི་འོས་པར་བསམ་ནས་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་མཛའ་བརྟེན་དུ་ཕུལ། དེ་ནས་ཡུན་རིིང་ཕྱིན་པ་ན་རྒྱལ་པོས་མཛེས་མ་སི་ཏཱའི་སྒེག་ཉམས་དང་བཙུན་མོ་ཀེ་ཀེ་ཡའི་འདོད་བློ་ལྟར་མི་མེད་ནགས་ཚལ་དུ་འགྲིམ།  དེར་ལོ་མང་འགོར་བ་ན་སྲིན་པོ་མགྲིན་བཅུས་སི་ཏཱའི་མཛེས་པ་ཐོས་ནས་བསླུ་བྲིད་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་དང་གཅུང་ལཱ་གྷཱ་མ་ན་གཉིས་མགོ་སྐོར་ཏེ་སི་ཏཱ་སྲིན་ཡུལ་དུ་ཁྱེར། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎས་དཀའ་སྡུག་ཚད་མེད་མྱངས་ཏེ་སི་ཏཱ་འཚོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་ལམ་བར་དུ་སྤྲེའུ་གཉིས་ཀྱི་གཡུལ་འགྱེད་བྱེད་བཞིན་པ་མཐོང།  དེ་ནི་སྤྲེའུ་མགྲིན་བཟང་དང་འབའ་ལེ་གཉིས་ཡིན་ལ། རྒྱལ་པོས་སྤྲེའུ་མགྲིན་བཟང་ལ་གྲོགས་བྱས་ནས་འབའ་ལེ་བསད་པའི་བཀའ་དྲིན་ལ།  སྤྲེའུ་མགྲིན་བཟང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་སྤྲེའུ་ཧན་ནུ་མན་ཐལ་སི་ཏཱ་འཚོལ་རོགས་ཏུ་བཏང་། སྤྲེའུ་ཧན་ནུ་མན་ཐལ་གྱིས་སི་ཏཱ་རྙེད་སོན་བྱུང་བ་དང་།  རྒྱལ་པོས་ཡན་ལག་བཞི་ལྡན་གྱི་དཔུང་ཚོགས་དང་བཅས་གཡུལ་འགྱེད་ཆེན་པོའི་ཁྲོད་ནས་སི་ཏཱ་ཕྱིར་འཕྲོག་པ་དང་། སྲིན་ཡུལ་རྔ་ཡབ་གླིང་ཡང་ཐལ་བའི་རྡུལ་དུ་བརླག་ཅིང། སྲིན་རྒྱལ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་ཡང་ཁྱད་ཆོས་གསུམ་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་མདའ་རྩལ་ལས་ཉམས་པར་བྱས།             འདི་ནི་ཀུན་གྱིས་གཅིག་མཐུན་དུ་སྨྲ་བའི《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་བརྗོད་དོན་རགས་བརྗོད་ཙམ་ཡིན་ཞིང།  ད་དུང་བྱུང་རིམ་གྱི་ཆ་ནས་མི་མཐུན་པ་མང་དུ་སྣང།  དཔེར་ན། སི་ཏཱ་ཐོབ་ཕྱིར་དུ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའང་འགྲན་བསྡུར་ལ་ཞུགས་པ།  ཡང་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ནགས་སུ་འགྲོ་དོན་ནི་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཤིང་རྟ་བཅུ་པའི་ཆུང་མ་ཀེ་ཀེ་ཡ་བྱ་བའི་གཡོ་འཕྲུལ་གྱིས་དབང་གིས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཕྱིན་པ་དང།  ཡང་བཤད་ཚུལ་གཞན་ཞིག་ནི་རྒྱལ་པོ་ནགས་སུ་འགྲོ་དོན་ནི་རང་ཉིད་འདོད་པ་ལ་རབ་ཏུ་མོས་པའི་དབང་གིས་སི་ཏཱའི་མཛེས་པ་ལ་རབ་ཏུ་ཆགས་པར་གྱུར་ནས། དེ་གཞན་གྱིས་མཐོང་བར་དོགས་ནས་མི་མེད་ལུང་སྟོང་དུ་ཕྱིན་པ་རེད་ཟེར་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱུང་རིམ་གྱི་ཟུར་ཁ་ཤས་ནས་མི་འདྲ་བ་མང་དུ་བཤད།    འདི་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་དམངས་ཁྲོད་དམ་མིའི་ཁ་རྒྱུན་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ཡུལ་ལུང་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་སོགས་མང་དུ་བསྲེས་ཡོད་པས་མ་འདྲ་བ་བྱུང་བ་ཡིན།  དེའི་དབང་གིས་རྒྱ་གར་ལྷོ་ཕྱོགས་དང་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱང་མི་འདྲ་བར་བཤད། 

བོད་ཀྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ནི་ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ལྟར་ན་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་དུ་བྱུང་བར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལ།  ད་དུང་དེ་ལ་བཤད་ཚུལ་མང་དུ་ཡོད་པས།  གེ་སར་ཞིབ་འཇུག་པ་ཝང་ཡི་ནོན་གྱིས “ལ་ལས་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པར་བརྩམས་པ་རེད་ཟེར་བ་དང།  ལ་ལས་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་དུ་བརྩམས་པ་རེད་ཟེར་བ། ལ་ལས་དུས་རབས་བཅུ་བཞི་པར་བརྩམས་པ་རེད་ཟེར་བ་མ་ཟད། ད་དུང་ཟེར་སྲོལ་མི་འདྲ་བ་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད། ”○7 ཡང་ཁོང་གིས “ཁྲི་ཀའི་པར་མའི་སྒྲུང་དེབ་ནང་དུ་ཡང་དགེ་ལུགས་པའི་སྐོར་ཡང་ཡང་གླེང་ཡོད། དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་ལུགས་ནི་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའི་དུས་འགོར་གསར་དུ་གཏོད་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས་དགེ་ལུགས་པའི་སྐོར་གླེང་ཡོད་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས《གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》དེ་དང་ཐོག་དུས་རབས་བཅོ་ལྔ་པའམ་ཡང་ན་དེ་ལས་ཕྱི་ཙམ་གྱི་སྐབས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་མིན་ནམ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་སྐྱེ་དགོས་པ་ཞིག་བྱུང།”○8 ཞེས་བཤད་ཡོད་ལ།  སྤྱིར་བོད་ཀྱི་གེ་སར་ཞིབ་འཇུག་པ་དག་གིས《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ནི་དུས་རབས་ནམ་ཞིག་ལ་བྱུང་བ་སོ་སོའི་རང་བློས་དཔོག་ཚུལ་གྱི་དུས་རབས་རེ་ངོས་འཛིན་ཡོད་ནའང་། དེ་ནི་འདིས་བཤད་པ་བདེན་པ་རེད་ཟེར་ནས་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་ཁ་ཚོན་བཅད་མེད་ལ་གཅོད་ཀྱང་མི་ཐུབ།  དེ་ན《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་རུ་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་བའི་ལོ་རྒྱུས་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ནི།      རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པས་འདི་ལྟར་བཤད་ཡོད་ལ། “དེ་ཡང་སྐབས་འདིར་བརྗོད་པའི་གླིང་གེ་སར་བྱ་བ་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་དགོས་སུ་བྱུང་བའི་གང་ཟག་གདོས་བཅས་པ་ཞིག་ལ་ཟེར་ཞིང་། དེ་ནི་མིའི་བྱང་ཁོག་འགྲིམས་ནས་སྐྱེས་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། དེའི་བྱུང་བ་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་དེབ་ཐེར་དང་ཆོས་འབྱུང་། རྒྱལ་རབས་དང་རྣམ་ཐར་སོགས་ཡིག་ཚང་གྲགས་ཆེན《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས》དང《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》《སུམ་པའི་དྲིས་ལན》《རླངས་ཀྱི་པོ་ཏི་བསེ་རུ》《ཀ༔ཐོག་ཆོས་འབྱུང》《སྡེ་དགེའི་རྒྱལ་རབས》《མགོ་ལོག་རུས་མཛོད》《སི་ཏུའི་རང་རྣམ》སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཁུངས་བཙུན་དུ་མར་གསལ་བའི་སྡེ་དགེ་གླིང་ཚང་གི་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རྒྱུད་དུ་འཁྲུངས་པའི་གླིང་གེ་སར་བྱ་བའི་སྐྱེས་བུ་སྟེ། བོད་རབ་བྱུང་དང་པོ་ཚུགས་ཁ་མའི་དྲུག་ཅུ་སྐོར་ཏེ་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་བོད་ཆེན་པོའི་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་མདོ་སྨད་ཁམས་སུ་རྨ་འབྲི་རྫ་གསུམ་འབབ་པའི་ཀླུང་ཆེན་གྱི་ནང་ཚན། བར་རྫ་ཆུ་ལ་སྐྱེའི་གཞུང་དང་ཚ་ལུང་བའི་ཆུ་བོའི་འདུས་མདོ(ད་ལྟ་སྡེ་དགེའི་ཁོངས)རུ་འཁྲུངས་ཤིང། ཕྱིས་རྨ་ཡུལ་ཏེ་ད་ལྟའི་མགོ་ལོག་ས་ཆར་གཞིས་ཆགས་ཏེ་ཡུལ་གྲུ་དེ་ཀུན་ལ་མངའ་དབང་མཛད་པས་སྲིད་ཞིའི་མཛད་འཕྲིན་ཅུང་ཟད་རྒྱས་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང། སྐབས་དེ་ཡང་བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ཁམས་སིལ་བུར་ཐོར་ཏེ་སྡེ་དཔོན་སོ་སོས་རང་རང་བཅད་བཟུང་གི་ས་ཁུལ་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་དུས་ཡིན།” ○9 ཞེས་གསུངས་པ་ལ་གཞིགས་ན། 《གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ཡང་དུས་རབས་གཅུ་གཅིག་པའི་ནང་དུ་བྱུང་བར་བཤད་པ་དེ་བདེན་བཞེད་ཆེ་ལ། སྒྲུང་གི་ས་བོན་དུ་གྱུར་བའི་གླིང་གེ་སར་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པར་བྱུང་བ་ནས། དེ་ཉིད་སྒྲུང་གི་རུ་མར་བཞག་ནས་སྒྲུང་གེ་སར་ཡང་བྱུང་འགོ་བཙུགས་པར་སེམས། ཕྱིས་སུ་རིམ་པའི་ས་གནས་སོ་སོ་ནས་གྲུབ་མཐའ་འདྲ་མིན་དང་ཡུལ་གོམས་འདྲ་མིན་གྱི་ཤན་ཐེབས་པའི་གླིང་སྒྲུང་མང་དུ་བྱུང་བ་དང་།  ད་ལྟ་ད་དུང་ཡང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པས་དུས་རབས་འདི་ནས་འདི་བར་དུ་བྱུང་ཞེས་ཁ་ཚོན་གཅོད་མི་ནུས་སོ།། 《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་གཞུང་ཚད་ལ་ཅི་ཙམ་ཡོད་ཅེ་ན།  དེ་ནི་ད་ལྟའང་སྒྲུང་པ་མང་པོ་འབྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པས་གྲངས་ཚད་འཛིན་མི་ནུས་ལ།   གེ་སར་ཞིབ་འཇུག་པ་ཝང་ཡི་ནོན་གྱིས་འདི་ལྟར་བཤད་ཡོད་དེ། “དང་ཐོག་གི་སྤྱི་མཚན་དུ་ཕྱེ་བའི་སྒྲུང་དཔེའི་ནང་གི་བརྗོད་དོན་ཞིག་ཇེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་སྒྲུང་དེབ་གཞན་ཞིག་བཟོས་པ་དཔེར་ན། 《འཁྲུངས་གླིང》ཞེས་པའི་ལེའུ་དེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས་《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་རྭ་བ》ཞེས་པའི་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་པོ་ཏི་ཞིག་བཟོས་པ་དང། 《བག་མར་བླངས་པའི》ལེའུ་དེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས《རྟ་རྒྱུག་ནོར་བུ་ཆ་བདུན》བཟོས་པ། 《ཧོར་ཕར་འདུལ》ཞེས་པའི་ལེའུ་དེ་རྒྱས་སུ་བཏང་ནས《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》བཟོས་པ་སོགས་ལྟ་བུ་རེད། ད་དུང་གསར་དུ་བརྩམས་པ་ཡང་ཡོད་པ་ནི། དང་ཐོག་སྤྱི་མཚན་དུ་ཕྱེ་བའི་སྒྲུང་དཔེའི་ནང་མེད་པའི་བརྗོད་དོན་གསར་རྩོམ་བྱས་པ་དེ་རིགས་རེད། དཔེར་ན། 《སྟག་གཟིག་ནོར་རྫོང》དང《ཁ་ཆེ་གཡུ་རྫོང》《གྲུ་གུའི་གོ་རྫོང》《མི་ནུབ་དར་རྫོང》སོགས་པོ་ཏི་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཡོད་ཅིང། པོ་ཏི་ལ་ལར་ལེའུ་བགོས་ཡོད་པ་དང་ལ་ལར་བགོས་མེད་པ་རེད། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེ་བའི་སྒྲུང་དཔེའི་གཞུང་ཚད་རྒྱས་ཤོས་ཤོག་ལྷེ་དགུ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ཡོད་པ་དང། 《གྲུ་གུའི་གོ་རྫོང》དང《མི་ནུབ་དར་རྫོང》ནི་གཞུང་ཚད་རྒྱས་ཤོས་ཀྱི་པོ་ཏི་གཉིས་རེད། 《གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་རྣམ་གྲངས་མང་ཉུང་ག་ཚོད་ཡོད་མེད་སྐོར་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་ཞིག་ཤོད་རྒྱུ་མེད་པ་དང། འཚོལ་ཞིབ་ལག་སོན་བྱུང་བའི་གྲངས་ཚད་ལ་ཆ་བཞག་ནས་བཤད་ན་མཚོ་སྔོན་གྱིས་བསྡོམས་རྩིས་བྱས་པ་ལྟར་སྒྲུང་དཔེ་ཚང་མ་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ན་ཡིག་འབྲུ་བྱེ་བ་གཉིས་དང་ས་ཡ་བཞི་ཟིན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟ་བོད་ཀྱི་སྒྲུང་མཁན་བགྲེས་སོང་གྲགས་པས་པོ་ཏི་རིགས་སུམ་ཅུ་སོ་གཅིག་ཆ་ཚང་ངག་འདོན་ཐུབ་ཅིང་པོ་ཏི་བཅུ་སྒྲ་ཕབ་ཟིན་པར་ཡིག་འབྲུ་ས་ཡ་བཞི་དང་ཉིས་འབུམ་ཟིན་ཡོད་པ་རེད། ད་དུང་པོ་ཏི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག  སྒྲ་ཕབ་རྒྱུ་བསྡད་ཡོད། ཟེར་སྲོལ་དུ་པོ་ཏི་སུམ་ཅི་སོ་གཅིག་དེ་ལ་ཡིག་འབྲུ་བྱེ་བ་གཅིག་དང་ས་ཡ་ལྔ་ཟིན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། གྲགས་པས་ངག་འདོན་བྱེད་པའི་ཡིག་འབྲུའི་གྲངས་ཚད་ནི་དེ་སྔོན་གྱི་དེབ་མིང་གཅིག་འདྲ་ཡིན་པའི་པོ་ཏི་རེ་རེའི་ཡིག་འབྲུ་ལས་ཀྱང་ལྡབ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་མང་བ་ཡོད་པ་དང། ཡིག་འབྲུའང་བྱེ་བ་གཅིག་དང་ས་ཡ་ལྔའི་ཐོག་ཏུ་ཡིག་འབྲུ་བྱེ་བ་གཉིས་དང་ས་ཡ་བཞི་སྣོན་དུས་གྲངས་འབོར་ཆེན་པོ་དེ་ཧང་སངས་དགོས་པའི་ཚད་ལ་སླེབས་ཤིང། བརྩམ་བྱ་རིང་པོ་འདི་ལྟ་བུ་ནི་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཏུ་བྱུང་མ་མྱོང་བ་ཞིག་རེད། ”○10 ཅེས་གསུངས་པ་དང། ཡང་མགར་རྩེ་རྟ་མགྲིན་རྒྱལ་གྱིས་ ”ངག་རྒྱུན་གྱི་སྒྲུང་དེ་རྣམས་ཟིན་ཐོར་འགོད་འགོ་ཚུགས་ནས་ད་བར་བགྲང་བྱ་བདུན་བརྒྱ་ཡས་མས་སོང་ཞིང་། ད་ལྟ་ལྕགས་དཔར་དུ་བཏབ་ཟིན་པའི་སྒྲུང་དཔེ་ལ་ཆ་མཚོན་ན<<ལྷ་གླིང་གབ་ཙེ་དགུ་སྐོར>>དང་། 《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བ》《རྨ་ས་བཟུང》《སྤྱི་བསང》《བདུད་འདུལ》《ཧོར་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》《འཇང་གླིང་གཡུལ་འགྱེད》《སྟག་གཟིག་ནོར་རྫོང》《ཁ་ཆེ་གཡུ་རྫོང》《གྲུ་གུའི་གོ་རྫོང》སོགས་པོ་ཏི་བརྒྱ་ལ་ཉེ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། འཛམ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་ལ་སྔོན་མ་ཤིང་པར་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པས་ཕྱིས་སུ་གཙོ་བོ་སྒྲུང་མཁན་གྱི་ངག་ཐོག་ནས་ཡི་གེར་ཕབ་པ་ཞིག་ཡིན།”○11 P.112 ཞེས་དང། གླིང་སྒྲུང་གི་དཔེ་མིང་རྒྱས་པ་ནི་1998ལོའི《བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག》དེབ་གསུམ་པའི་ནང་དུ་བརྩོན་འགྲུས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་རྒྱས་པར་བཀོད་ཡོད་པས། འདིར་འབྲེལ་བ་ཆེར་མེད་པས་རྒྱས་པར་མ་སྤྲོས་སོ།།  གོང་གི་འདི་ཙམ་གྱིས《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་གཞུང་ཚད་ལ་ངེས་གསལ་ཅུང་ཙམ་སྐྱེ་ཐུབ་པར་སེམས།    དེ་ན《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་རྩོམ་པ་པོ་སུ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་གྷི་རིགས་དང་རྒྱ་གར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལྟར་ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ངོས་འཛིན་མེད་ལ། ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཨར་བུ་ཆོས་དཔལ་བླ་མ་ཞེས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད་མོད། དེ་ནི་ཡོངས་གྲགས་ཀྱིས་ངོས་བཟུང་བ་ཞིག་མ་ཡིན། ཡང་གླིང་སྒྲུང་འགའ་རེའི་རྗེས་སུ་མིང་རེ་བཀོད་ཡོད་ནའང་དེ་ནི་ངག་སྒྲུང་ཡིག་ཐོག་ལ་འགོད་མཁན་ཉིད་ཀྱི་མིང་ཡིན་པ་ལས་རྩོམ་པ་པོ་ཡིན་པའི་ངེས་པ་མ་མཆིས། 《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་བྱུང་རིམ་ཚགས་དམ་པོ་མེད་ཅིང་། མི་སྣ་མང་ལ་སྒྲུང་སྔོན་མའི་གྲས་རྣམས་སྒྲིག་གཞིའི་བརྒྱུད་རིམ་ལྡན་ནའང།   ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་གླིང་སྒྲུང་དག་གིས་གོང་མའི་རྗེས་མར་འབྲེལ་མི་བཏུབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་བྱུང་བའང་ཡོད། དེ་བས་འདི་ནི་གླིང་སྒྲུང་ཆ་ཚང་ཡིན་ཞེས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱུན་ཐག་གཅིག་ལ་སྦྱར་ནས་བོད་ཀྱི་གླིང་སྒྲུང་ཆ་ཚང་པོ་འཆད་པར་མི་ནུས།  འོན་ཀྱང་སྤྱིའི་ཆ་ནས་བཤད་ན་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་རྟ་ལྟ་བུ་ནི་འདི་ལྟར་ཡིན།   ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་དེ་འགོ་ཚུགས་མ་ཐག་ཏུ་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ནི་སྟེང་ཕྱོགས་ལྷ་ཚངས་པ་དཀར་པོའི་སྲས་གསུམ་གྱི་ནང་གི་ལྷ་སྲས་ཆུང་ཤོས་དོན་གྲུབ་དཀར་པོ་ཟེར་བ་ཡིན་ལུགས་གླེང་ཞིང། སྐབས་དེ་དུས་འཇིག་རྟེན་མི་ཡུལ་བདུད་དང་མ་རུངས་པས་དབང་དུ་བསྒྱུར་ཏེ། བྱ་སྤྱོད་ངན་པས་སྐྱེ་འགྲོ་མཐའ་དག་ལ་རང་འདོད་ཅི་དགར་གནོད་འཚེ་བཏང་བའི་དབང་གིས་མགོ་ནག་མིས་གནས་བཟོད་བདེ་བའི་འཚོ་བ་ལ་སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་རོལ་རྒྱུ་མ་བྱུང་བ་ནི།  འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་མཁྱེན་སྟབས། ལྷ་ཚངས་པ་དཀར་པོ་དང་གྲོས་བྱས་ཏེ་མི་ཡུལ་དུ་ལྷ་ཞིག་བཏང་ནས་བདུད་དང་མ་རུངས་པ་མཐའ་དག་དབང་དུ་བསྡུ་རྒྱུ་བྱས་ཤིང། ཚངས་པ་དཀར་པོས་སྲས་གསུམ་ལ་སུ་མི་ཡུལ་དུ་སྐྱོད་རྒྱུའི་སྐོར་གྲོས་མོལ་བྱེད་བཅུག་ཅིང། ལྷ་སྲས་གསུམ་པོས་གྲོས་བསྡུར་ཡང་ཡང་བྱས་མཐར་མི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་སྐལ་དེ་སྲས་ཆུང་བ་དོན་གྲུབ་དཀར་པོའི་མགོ་ལ་བབས་པས་ཁོང་མི་ཡུལ་དུ་བྱོན།  སྐབས་དེར་ཁོང་ནི་ཁ་ཞེ་དབང་ཐང་དང་བྲལ་བའི་བུད་མེད་ཉམ་ཐག་ཅིག་གི་བུའི་སྐྱེ་བ་བླངས།  མ་གཞི་ཁོང་གི་ཕ་ནི་སྡེ་ཚོ་ཞིག་གི་འགོ་དཔོན་ཡིན་རུང།  གཉེན་ཉེ་ཨ་ཁུ་ཁྲོ་ཐུང་གིས་དབྱེན་སྦྱོར་དཀྲུག་ཤིང་བརྒྱབ་པས་གེ་སར་མ་འཁྲུངས་གོང་དུ་མ་སྦྲུམ་མ་དེ་ཡུལ་གྱུར་དུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་ནས་དཀའ་སྡུག་བཟོད་གླགས་མེད་པ་མྱངས་དགོས་བྱུང།  གེ་སར་འཁྲུངས་ནས་ལོ་བཅོ་ལྔར་མ་སླེབས་བར་དུ་དབུལ་ཕོངས་ཉམ་ཐག་གི་འཚོ་བ་བསྐྱལ་ནས་ཨ་བྲའི་ཚང་བསྔོགས་པ་དང་རི་དྭགས་རྔོན་ནས་འཚོ་ཐབས་བྱས།  ཕོ་ལོ་བཅོ་ལྔ་སོན་པའི་སྐབས་སུ་འབྲུག་མོ་བག་མར་བླངས་ཤིང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མཐུ་ལ་བརྟེན་ནས་གླིང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བཟུང། དེ་ནས་བཟུང་ཁོང་གི་མིང་ལ་འཛམ་གླིང་སེང་ཆེན་ནོར་བུ་དགྲ་འདུལ་ཡང་ཟེར།  གླིང་གི་རྒྱལ་སྲིད་བཟུང་བའི་ཕྱི་ལོར་ཁོང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལ་སླེབས་པའི་ལོ་དེ་ནས་བཟུང་ལྷོ་འདུལ་བྱང་འཐབ་བྱེད་འགོ་བཙུགས།  ཁོང་གིས་དམག་འཐབ་བྱེད་རིང་སྐབས་འགར་དཔུང་ཆེན་དྲངས་ནས་གདོང་ཐུག་དམར་འཛིང་བྱེད་པ་དང།  སྐབས་འགར་མི་རྟ་ཁེར་འགྲོས་ཀྱིས་ཐབས་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་བརྟེན་ནས་དགྲ་ཡ་འདུལ་ཐབས་བྱས།  ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་དེའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་དམག་འཁྲུག་ཡིན་ཞིང་།  རྫོང་ཆེན་ཁག་བཅོ་བརྒྱད།  རྫོང་འབྲིང་བདུན།  རྫོང་ཆུང་བཞི་བཅས་ཆམ་ལ་ཕབ་པའི་བརྒྱུད་རིམ་བྱུང་པའི་སྐོར་དང་།  བྱུང་རིམ་དེ་དག་གི་ནང་དུ་འབྲུག་མོའི་ཆེད་ཧོར་ལ་གཡུལ་འགྱེད་ལོ་མང་བྱས་པ་དང།  མེ་བཟའི་ཆེད་དུའང་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་ཕམ་པར་བྱས་པའི་སྣང་བརྙན་ཕུམ་སུམ་ཚོགས་པ་བཞེང་སྐྲུན་བྱས་ཡོད།      《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》ནི་དམངས་ཁྲོད་ནས་བྱུང་བ་ཡིན་པས་ཚིག་སྦྱོར་གོ་བདེ་ལ་མི་སྣའི་བྱ་སྤྱོད་ཚང་མ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཚོ་བ་དངོས་ལ་ཐག་ཤིན་ཏུ་ཉེ།  གླིང་སྒྲུང་འདི་ཉིད་བོད་ཀྱི་ད་ལྟའི་ཞིང་ཆེན་ལྔ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཕྱིའི་སོག་ཡུལ་དང་ལ་དྭགས་སོགས་ནའང་ངག་ཡིག་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ན་ཁྱབ་ཡོད་པར་བཤད། 

དང་པོ། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ། 

  སྤྱིར་གོང་ནས་བཤད་པ་བཞིན་འཛམ་གླིང་གི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཀུན་ལ་ལྷ་སྒྲུང་གི་ཤན་ངེས་པར་དགོས་པ་བཞིན།  རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ལ་ཡང་ལྷ་སྒྲུང་གི་ཤན་ཤུགས་ཐེབས་པ་ཧ་ཅང་མང། དང་པོ་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནས་འགོ་བཙུགས་ཤིང། བར་དུ་གཡུལ་འགྱེད་བྱེད་པའི་སྐབས་སུའང་མིའི་སྣང་ཚུལ་ལས་འདས་པའི་སྤྲུལ་བསྒྱུར་སྣ་ཚོགས་དང་བཅས་ཏེ་སྦྱོར་བ་བྱེད་པ་མང་དུ་ཡོད། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ནི་དང་པོ་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནས་སྒྲུང་གི་འགོ་མཇུག་བར་གསུམ་ནས་འདྲ་བ་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པས།  འདིར་དེ་གཉིས་ཀྱི་འདྲ་བ་ཁ་ཤས་ཟུར་འདོན་གྱི་ཚུལ་དུ་འགོད་པར་བྱེད་ན།    རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནི་ཀུན་མཁྱེན་འཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ངག་དབང་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི《གྲུབ་མཐའ་ཆེན་མོ》འི་ལེའུ་ལྔ་བ་སྟེ་ཁྱབ་འཇུག་གི་སྐོར་བཤད་པའི་སྐབས་སུ།  “མ་ཞིའི་ཉ་དང་རུས་སྦལ་ཕག་རྒོད་དང།།  མི་ཡི་སེང་གེ་མིའི་ཐུང་དགའ་བྱེད་གཉིས།།  ནག་པ་སངས་རྒྱས་རིགས་ལྡན་འཇུག་པ་བཅུས།།  བཏོན་དང་བཏེགས་མནན་བསད་བསླུས་མགྲིན་བཅུས་བསད།།  རིགས་བཅད་དོན་བྱས་སྡིག་སྦྱངས་སེམས་ཅན་བཏུལ།།” ○12 ཞེས་ཁྱབ་འཇུག་གི་འཇུག་པ་བཅུའི་ནང་གི་དྲུག་པ་ནི་དགའ་བྱེད་དམ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ཡིན་པ་དང། དེ་ནི་ལྷ་ཁྱབ་འཇུག་གི་སྤྲུལ་ནས་མིའི་ཡུལ་དུ་གདུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་སྲིན་པོ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་ཕམ་པར་བྱེད་དུ་འོང་བར་བཤད།      ཡང《གངས་ཅན་རིག་མཛོད》དེབ་ཕྲེང་གཉིས་པ། འབྲུག་ཁམས་སྤྲུལ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས《ལྷ་ཆེན་པོ་ཁྱབ་འཇུག་གི་འཇུག་པ་བཅུའི་གཏམ་རྒྱ་བལ་མཁས་པའི་ངག་རྒྱུན》 བྱ་བ་ལས། “དྲུག་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་དགའ་བྱེད་རཱ་མ་ཙཱནྡྲ་ཡིན། དེ་ནི་སྲིན་པོའི་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ཏེ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་གསོད་པའི་དོན་དུ་སྤྲུལ་པ་ཡིན།” ○13 ཞེས་གསུངས་བ་བཞིན། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ནི་ལྷ་ཁྱབ་འཇུག་གི་སྤྲུལ་བ་མི་ཡུལ་དུ་བདུད་མ་རོངས་བའི་སྲིན་པོ་མགྲིན་བཅུ་འདུལ་བའི་ཕྱིར་དུ་བྱོན་པ་ཡིན་ཚུལ་ནི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་འགྲེལ་བ་མཐུན་མོང་དུ་གྲུབ་ཡོད།         ཡང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནི། 《འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང》དུ་ ”ང་འདྲའི་ང་ངོ་མ་ཤེས་ན།།  སྟེང་དག་པ་ལྷ་ཡི་ཕོ་བྲང་ནས།།  ལྷ་ཚངས་དབང་གཉིས་ཀྱིས་དགྱེས་བཞིན་གནང།། ང་ལྷ་ཕྲུག་ཐོས་པ་དགའ་བ་ཟེར།། རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་དང། པད་འབྱུང་འཕྲིན་ལས་སྤྲུལ་པ་ཡིན།། ”○14 ཞེས་བཀོད་པ་བཞིན། སྟེང་ཕྱོགས་ལྷ་ཚངས་པ་དཀར་པོའི་སྲས་གསུམ་པའི་ནང་གི་ལྷ་སྲས་ཆུང་ཤོས་དོན་གྲུབ་དཀར་པོ་ཟེར་བ་ཡིན་ལུགས་གླེང་ཞིང། སྐབས་དེ་དུས་འཇིག་རྟེན་མི་ཡུལ་བདུད་དང་མ་རུངས་པས་དབང་དུ་བསྒྱུར་ནས། བྱ་སྤྱོད་ངན་པས་སྐྱེ་འགྲོ་མཐའ་དག་ལ་རང་འདོད་ཅི་དགར་གྱིས་གནོད་འཚེ་བཏང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། མིའི་བདེ་བ་འཕྲོག་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་མང་དུ་སྦྱིན་ཏེ་གནས་བཟོད་བདེ་བའི་འཚོ་བར་སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་རོལ་རྒྱུ་མ་བྱུང་བ་ནི།   འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་གཟིགས་ནས་མཁྱེན་སྟབས། ཚངས་པ་དཀར་པོ་དང་གྲོས་བྱས་ཏེ་མི་ཡུལ་དུ་ལྷ་ཞིག་བཏང་ནས་བདུད་དང་མ་རུངས་པ་མཐའ་དག་དབང་དུ་བསྡུ་རྒྱུ་བྱས་ཤིང། ཚངས་པ་དཀར་པོས་སྲས་གསུམ་ལ་སུ་མི་ཡུལ་དུ་སྐྱོད་རྒྱུའི་སྐོར་གྲོས་མོལ་བྱེད་བཅུག་ཅིང། ལྷ་སྲས་གསུམ་པོས་གྲོས་བསྡུར་ཡང་ཡང་བྱས་མཐར་མི་ཡུལ་དུ་འགྲོ་སྐལ་དེ་སྲས་ཆུང་དོན་གྲུབ་དཀར་པོའི་མགོ་ལ་བབས་པས་ཁོང་མི་ཡུལ་དུ་བྱོན་པ་ཡིན།  ཞེས་ནས་གེ་སར་ལྷ་ཡུལ་ནས་བྱོན་ཚུལ་ལེགས་པར་འགྲེལ་ཡོད་པས།  རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་ལ།   ཁོང་གཉིས་མི་ཡུལ་ལ་ཕེབས་དོན་ཡང་བདུད་དང་སྲིན་པོ་འདུལ་ནས་མི་ཡུལ་བདེ་སྐྱིད་བསྐྲུན་པའི་ཆེད་ཡིན་པས་བྱེད་ལས་ཀྱང་འདྲ་བ་ཡོད་དོ།། 

གཉིས་པ། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་གཞན་ཡུལ་དུ་སྤྱུགས་ཚུལ།

  རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་ནི་གནའ་བོའི་གྷི་རེ་སིའི་ཧོ་མོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལ་སོགས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་གཞན་དང་འདྲ་ནའང། འདིར་གཞན་དང་མི་འདྲ་ཞིང་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ལ་འདྲ་བའི་ཆ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི།   གཉིས་ཀ་གཞན་ཡུལ་དུ་སྤྱུགས་ཚུལ་དེ་རེད།  རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་གཞན་ཡུལ་དུ་སྤྱུགས་ཚུལ་ནི་བསེ་ཚང་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་གྱི《ཁྱད་པར་འཕགས་བསྟོད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་ཐུབ་དབང་དགྱེས་པའི་མཆོད་སྤྲིན》ལས། “དེ་ཡང་སྔོན་རྒྱལ་པོ་ད་ཤ་ར་ཐ་སྟེ་ཤིང་རྟ་བཅུ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་གཡུལ་འགྱེད་པའི་སར་ཕྱིན་པ་ན། ཁོས་ལྷའི་ཕྱོགས་བཟུང་ནས་ལྷ་མ་ཡིན་དང་འཐབ་པས་ལྷ་མིན་གྱི་མཚོན་ཆ་མང་བོ་ཁོའི་ལུས་ལ་ཟུག་སྟེ་རྨས་ཤིན་ཏུ་ལྕི་བར་གྱུར་པའི་ཚེ། ཁོ་གྲོང་ཁྱེར་འཐབ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེར་ཕྱིན་ཏེ་ཆུང་མ་ཀེ་ཀེ་ཡཱ་ཞེས་བྱ་བས་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་ནད་སོས་པར་གྱུར་པ་ན། རྒྱལ་པོ་དེ་དགྱེས་ནས་ཀེ་ཀེ་ཡཱ་ལ་བཙུན་མོ་ཆུན་མ་བྱེད་པའི་མཆོག་སྦྱིན་པར་ཁས་བླངས། དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན་རྒྱལ་པོ་ཤིང་རྟ་བཅུ་བའི་བཙུན་མོ་ཆེན་མའི་བུ་དགའ་བྱེད་རཱ་མ་ཎ་རྒྱལ་སྲིད་དུ་དབང་བསྒྱུར་བར་བརྩམས་པའི་ཚེ། ཆུན་མ་ཀེ་ཀེ་ཡཱ་ཕྲག་དོག་གིས་དཀྲུགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ། ལྷས་བདག་ལ་མཆོག་སྩོལ་བར་དམ་བཅས་པ་ལགས་ཀྱི། ད་ནི་མཆོག་དེ་བསྩལ་བར་མཚལ། དེ་གང་ཞེ་ན། རྒྱལ་བུ་དགའ་བྱེད་ལོ་བཅུའི་བར་དུ་ནགས་སུ་རྫོངས་ལ། རྒྱལ་སྲིད་བྷ་ར་ཏ་ལ་གཏད་དེ་དགའ་བྱེད་རཱ་མ་ཎ་ཁྱོད་རང་གི་ཆུང་མ་སཱི་ཏ་དང་བཅས་པ་ནགས་སུ་སོང་ཞིག་ཅེས་བཀའ་བསྩལ་བ་ན། དགའ་བྱེད་ཀྱིས་ཁས་བླངས་ཏེ་རྒྱལ་སྲིད་སྤངས་ནས་ཆུང་མ་དང་བཅས་ནགས་སུ་སོང་ངོ་།། ”○15 ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་གཞན་གྱི་ཕྲག་དོག་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་ཡུལ་འགྲིམ་དགོས་པ་བྱུང། གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཞན་ཡུལ་དུ་སྤྱུགས་ཚུལ་ནི། 《འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བ》ལས། “སེང་བློན་གྱིས་འགོག་བཟའ་ཁྲིད་ནས་སྦྲ་ནང་དུ་སླེབས་ཚེ། རྒྱ་བཟས་འགོག་བཟའ་རང་གི་གོང་མནོན་ཞིག་འོང་ངེས་བསམས་ནས་ཕྲག་དོག་སྐྱེས་ཤིང། མཐར་རྒྱ་བཟའ་དབང་ཆེ་བའི་ལྷན་དུ་མི་འདུག་ཟེར་བས་སོ་སོར་མི་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང། དེ་ནས་སེང་བློན་གྱིས་འགོག་བཟའ་ལ་སྦྲ་ཆུང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིང་དང་། ཀ་ཅ། ཀླུ་ཟོག་འབྲི་མོ་བཅས་བྱིན་ཞིང། རྒྱ་བཟས་མོ་ལ་རྒོད་མ་གཅིག  མ་མོ་གཅིག  འབྲི་མོ་གཅིག་ར་མ་གཅིག་བཅས་བཞི་བྱིན་པ་ལ་གཡང་གི་ར་བ་སྒོ་བཞི་ཟེར་བ་དེ་བྱུང་བ་ཡིན་པར་གདའ་འོ།། ”○16 ཞེས་དང།    ཡང་སུམ་པ་ཡེ་ཤེས་དཔའ་འབྱོར་གྱི《ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་བཟང་》ལས། “གེ་སར་འཁྲུངས་ཏེ་ཅང་མ་འགོར་བར་ཨ་ཁུ་ཁྲོ་ཐུང་གིས་རྨ་ཆུའི་ཁུངས་ཏེ་མཚོ་སྐྱ་རེངས་དང་སྔོ་རེངས་གི་ཉེ་ལོགས་ཀྱི་ལྷ་ལུང་གཡུ་མདོ་རུ་རྒྱང་ཕུད་བཏང། ”○17 ཞེས་གསལ་བ་འདི་དག་གིས་གེ་སར་ཡང་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ལྟར་གཞན་གྱིས་ཕྲག་དོག་གིས་གཞན་ཡུལ་འགྲིམ་དགོས་བྱུང་བ་ཡིན། འདི་གཉིས་ཀྱི་འདྲ་བའི་ཆ་ནི་གཉིས་ཀ་རྒྱང་ཕུད་བཏང་བ་དང་། དེ་ནི་གཞན་གྱི་ཕྲག་དོག་གིས་ཡིན་པ། དེ་ཡང་བུད་མེད་ཀྱི་གཡོ་སྒྱུ་ལ་སྦྱར་ཡོད་པས་འདྲ་བ་ཧ་ཅང་མང་བ་ཡིན་ནོ།། 


གསུམ་པ། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་བཙུན་མོའི་ཆེད་འགྲན་ལ་ཞུགས་ཚུལ།

  བོད་ལ་འགྱུར་བའི《རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་ནང་དུ་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་སི་ཏཱའི་ཕྱིར་དུ་འགྲན་ལ་ཞུགས་ཚུལ་ཞིག་མི་གསལ་ལ། ཡོངས་གྲངས་སུ་སི་ཏཱ་རྙེད་མཁན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཛ་ན་ཀ་ཞེས་བྱ་བས་སི་ཏཱའི་མཛེས་པ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་བ་ཡིན་པས། ཡུལ་མི་དཀྱུས་མ་ལ་མི་མཛའ་བར་བསམས་ནས་དཔའ་མཛངས་ལྡན་པའི་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་ལ་ཕུལ་ཚུལ་གྲགས་ནའང། དེ་འགྲན་ལ་ཞུགས་ཚུལ་ནི་རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོས་བརྩམས་པའི《རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་གྱི་རིག་གནས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་རྩོམ་རིག་དང་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་བའི་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་དཔྱོད་ལྡན་ཡིད་ཀྱི་དགའ་སྟོན》ཞེས་པའི་ནང་དུ། “རཱ་མཱ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཛ་ན་ཀའི་བུ་མོ་སཱི་ཏཱའི་གྲོགས་གདམ་པའི་རྒྱལ་འགྲན་པ་ལ་ཞུགས་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་མཛོད་ཀྱི་གནམ་རུ་སུས་ཀྱང་བདུངས་པར་མི་ནུས་པ་དེ་ལྟག་པའི་ཕྱོགས་སུ་བཀང་ནས་འབེན་གྱི་ཉ་ལ་བསྣུན་ཏེ་སཱི་ཏཱ་ཐོབ་པ་དང་། ”○18 ཞེས་པའི་བཤད་ཚུལ་འདི་ལ་བལྟས་ན། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎར་སི་ཏཱ་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོབ་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་འགྲན་ལ་ཞུགས་ནས་ཐོབ་ཚུལ་གསལ་བ་དང།  གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ལ་སེང་ལྕམ་འབྲུག་མོ་ཐོབ་ཚུལ་ནི། ཁྲོ་ཐུང་གི་གཡོ་ཟོལ་གྱིས་བསྡུས་པའི་རྟ་རྒྱུགས་རྒྱན་འཇོག་ལ་ཞུགས་ནས་ཐོབ་པ་ཡིན་པས།  འདིའི་ཆ་ནས་འདྲ་བར་སྣང། 


བཞི་བ། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ཀྱིས་མཛད་རྗེས་བརྗོད་པའི་ཚུལ། 

  དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ཀུན་གྱི་ནང་དུ་མི་སྣ་གཙོ་བོ་དཔའ་བོ་གང་ཉིད་ཀྱི་མཛད་རྗེས་དང་མཛངས་སྟོབས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གླེང་སློང་བྱས་པ་ཤུགས་ཆེ་ལ། དེ་ཡང་རྒྱུ་རྐྱེན་འདྲ་མིན་གྱི་དབང་གིས་གཡུལ་སྦྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་དཔའ་བོའི་སྣང་བརྙན་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཡོད།  དཔེར་ན། ཧོ་མོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོའི་ཁྲོད་དུ་གནའ་བོའི་གྷི་རེ་སི་(Greece)དང་དབྱི་ལིང་(Trojans)རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་ལོ་བཅུའི་གཡུལ་འགྱེད་ཆེན་མོའི་ཁྲོད་ནས་དཔའ་བོ་ཨ་ཁེ་ལེ་སི་ཡིས་དབྱི་ལང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔའ་བོ་ཧི་ཁི་ཁྲོར་ཕམ་པར་བྱས་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་དཔའ་བོའི་བསྔགས་བརྗོད་ཐོབ་པར་བྱས་ཡོད་པ་དང།  རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ནི་བདུད་འདུལ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་དཔའ་བོའི་མཛད་རྗེས་ལ་བསྔགས་བརྗོད་ཐོབ་པ་ཡིན།  རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎས་བདུད་འདུལ་ཚུལ་ནི། ཞལ་ཤུལ་ངག་དབང་བསྟན་པའི་རྒྱ་མཚོའི《རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་ལས་བརྩམས་པའི་སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་དྲི་ཟའི་བུ་མོའི་རྒྱུད་མང་གི་སྒྲ་དབྱངས་ཀྱི་འགྲེལ་བ་དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་འབབ་སྟེགས》ལས། “གང་ཚེ་རང་གི་ཕ་ཡི་གྲོས།། གོམས་པ་དམར་སེར་ཅན་དབང་གིས།། མགྱོགས་འགྲོས་མགོ་བྲལ་སྒྲ་སྒྲོགས་ནི།། འཆི་བར་གྱུར་བ་དེ་དེ་བསྙད།། གཞུ་འཛིན་དབང་བོ་རཱ་མ་ཎའི།། གཞུ་རྒྱུད་མཐེབ་ལོང་སྦྱོར་བ་བྱས།། མཚུན་གྱི་ལྷ་ཡི་མཚོན་རྣོན་ནི།། མཆོག་གི་མགྲིན་འཁྱུད་རྫུ་འཕྲུལ་འཛིན།། རྔ་ཡབ་གླིང་རྗེ་མཐོ་རིས་ཀྱི།། ཐེམ་སྐས་ཞབས་ཀྱིས་བརྟེན་པ་ཐོབ།། བ་ཤིཥྠ་ཡི་དུས་སྦྱོར་ནི།། བསླུ་མེད་རིག་པར་ངེས་པ་བྱས།། ” ○19 ཞེས་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎས་དམ་བཅའ་གསུམ་ལྡན་གྱི་གཞུ་རྒྱུད་མཐེབ་ལོང་ལ་སྦྱར་ནས་སྲིན་པོ་མགོ་བོ་བཅུ་ཡོད་པའི་ལངྒ་མགྲིན་བཅུའམ་སྒྲ་སྒྲོག་ཉིད་ཐལ་བའི་རྡུལ་དུ་བརླག་ནས་མཐོ་རེས་ལ་དྲངས་ཚུལ་གསལ་པ་དང།  རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎས་བདུད་འདུལ་བ་དང་མཉམ་དུ་མཛའ་བ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞིང་སྒེག་པའི་མཛེས་པ་འཛིན་པའི་བཙུན་མོ་སི་ཏཱའང་རང་ཉིད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དུ་ཐོབ་པར་བྱས་ནས།  དཔའ་བོའི་མཛངས་སྟོབས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མངོན་པར་བྱས་པ་ཡིན།        གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་མཛངས་པའང་རྫོང་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་ཆམ་ལ་ཕབ་པ་དང། ཁྱད་པར་དུ་མིའི་སྣང་ཚུལ་ལས་འདས་པའི་བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་ཉམས་པར་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དཔའ་བོའི་ཡོན་ཏན་བརྒྱུད་བསྒྲགས་བྱས་ཏེ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པ་ཡིན།   རཱ་མ་ཎ་དང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ཀྱི་དཔའ་བོའི་མཛད་རྗེས་བརྗོད་སྟངས་ནི་བདུད་འདུལ་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་བཤད་པ་ཤིན་ཏུ་འདྲ་ལ།  ད་དུང་བདུལ་འདུལ་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡང་འདྲ་བ་ཡོད།  དང་པོ།  ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་བདེ་ལ་འགོད་ཕྱིར་བདུལ་འདུལ་བ་དང།   གཉིས་པ་བདུད་འདུལ་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དངོས་ཡོད་ཀྱི་སྒྲུང་ལ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་བཙུན་མོ་སི་ཏཱ་སྲིན་པོ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུས་འཕྲོག་པ་དང། གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་མེ་བཟའ་འབུམ་སྐྱིད་བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་གྱིས་འཕྲོག་པས་གཡུལ་འགྱེད་ལ་ཐུག་པ་ཡིན།  སྤྱིར་འདི་གཉིས་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པས་མཛེས་མའི་ཆེད་དུ་གཡུལ་ལ་སྦྱོར་བ་ཡོད་ལ།  དཔེར་ན། ཧོ་མོར་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལས་མཛེས་མ་ཧེ་ལོང་གི་ཆེད་དུ་གཡུལ་འཁྲུག་ལོ་མང་བྱས་པའི་གཏམ་རྒྱུད་བྱུང།  ཡིན་ནའང་དེ་ནི་གོང་གི་འདི་གཉིས་དང་མི་འདྲ། འདི་གཉིས་ཀྱི་ནང་གི་མཛེས་མ་སི་ཏཱ་དང་མེ་བཟའ་འབུམ་སྐྱིད་ཁྱེར་མཁན་འདྲ་བ་མ་ཟད།  ཁྱེར་སྟངས་ཡང་འདྲ་ལ།  དཔེར་ན། སི་ཏཱ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུས་ཁྱེར་སྟངས་ནི། ཞལ་ཤུལ་ངག་དབང་བསྟན་པ་རྒྱ་མཚོའི《དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་འབབ་སྟེགས》ལས། “རྟ་མགོའི་ཅོད་པཎ་འཛིན་པ་དེས།།  རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ནི་མཛེས་མ་དེ།། རྐང་མཐིལ་རི་མོ་དང་བཅས་པ།།  ལང་ཀའི་ཡུལ་དུ་ཁྱེར་ཏེ་སོང།། ”○20 ཞེས་བཀོད་པ་བཞིན་རྐང་མཐིལ་གྱི་ས་དང་བཅས་པ་མཁའ་དབྱངས་ནས་ཁྱེར་བ་དང།  མེ་བཟའ་འབུམ་སྐྱིད་བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་གྱིས་ཁྱེར་སྟངས་ནི། 《བདུད་འདུལ་》ལས། “ཉིན་ཞིག་ལ་སྦྲ་ཡི་སྒོ་ཁར་ཡོང་ནས། ཐང་མ་ལྟེ་བ་གཅིག་གཡས་ལ་བརྡལ། ཐང་མ་ལྟེ་བ་གཅིག་གཡོན་ལ་བརྡལ། དཀྱིལ་ནས་མོ་རང་གི་ཐགས་ཤིང་བཏགས་ནས་བསྡད་ཡོད་སྐབས། གློ་བུར་དུ་སྔོན་གྱི་རྨི་ལམ་ཇི་ལྟ་བུར་བྱུང་བ། ཕུ་ནས་རླུང་དམར་དང་མདོ་ནས་རླུང་ནག་འཚུབས་ནས། དཀྱིལ་དེ་ནས་མི་ཆེན་མཐོང་ན་འཇིགས་ཤིང་སྐྲག་པ། མདོག་ནག་པོ་གཟི་བརྗིད་ཆེ་བ་གཅིག་བྱུང་ནས་ནམ་མཁའ་ལ་ཁྱེར་སོང་ངོ་།།” ○21 ཞེས་གསལ་ཡོད་པས་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱེར་སྟངས་ཀྱང་བདུད་ཀྱིས་འཕྲུལ་བསྒྱུར་གྱིས་མཁའ་དབྱངས་སུ་ཁྱེར་བའི་རྣམ་པ་ཤིན་ཏུ་འདྲ་བ་ཡོད།          སྐབས་འདིར་ཅུང་འཕྲོས་དགོས་པ་ཞིག་ནི། རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་བཙུན་མོ་སི་ཏཱ་ནི་མཛེས་པའི་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ལ་བློ་རིག་དང་བརྩེ་བའང་མཚོ་ལྟར་ཟབ་པས། རྒྱ་གར་གྱི་མཛེས་མའི་གཙུག་རྒྱན་དུ་གྱུར་བ་མ་ཟད།  སི་ཏཱ་ཞིང་ལྷའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་མང་པོ་བཤད་དེ་མི་རིགས་ཀྱི་མཛེས་མའི་མིག་དཔེ་རུ་གྱུར་བ་བཤད་རྒྱུན་ཏུ་ཆགས་ནས་ཡོད།  བོད་ཀྱི་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་སེང་ལྕམ་འབྲུག་མོ་ཡང་ཕྱིའི་ལུས་ཀྱི་མཛེས་པ་དང་ནང་སེམས་ཀྱི་མཛེས་པ་སོགས་ཀུན་ནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་པས་རྗེ་བཙུན་སྒྲོལ་མའི་སྤྲུལ་བ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་མང་དུ་འཆད་རྒྱུ་ཡོད་ལ།   ད་ལྟའང་མཛེས་མའི་གཙུག་རྒྱན་དུ་གྱུར་ཏེ་བོད་གངས་ཅན་གྱི་མཛེས་མའི་མིག་དཔེར་འཛིན་ས་ཉག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པས།  མཛེས་མ་འདི་གཉིས་ནི་མི་རིགས་གཉིས་ཀྱི་སེམས་ནང་གི་མཛེས་པའི་ལྷ་མོ་ལྟ་བུར་གྱུར་བའི་ཚུལ་ནི་འདྲ་བར་སྣང་ངོ།།  

ལྔ་བ། བདུད་སྲིན་གྱི་སྣང་བརྙན་བཞེང་སྟངས། 

  རྒྱལ་པོ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་ནང་གི་སྲིན་ཡུལ་དང་སྲིན་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྣང་བརྙན་ནི། ཞལ་ཤུལ་ངག་དབང་བསྟན་པ་རྒྱ་མཚོའི་《དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་འབབ་སྟེགས》ལས། “འཛིན་མ་རུས་པའི་གོས་དཀར་ཅན།། བར་བར་ཁྲག་གི་ལྟེང་ཀ་འཁྱིལ།། ལ་ལར་ཁྲག་རྒྱུན་དྲོན་མོ་འབབ།།  རྒྱུ་མའི་དོ་ཤལ་ཅན་དེ་དག།། མཆེ་བ་རིང་བོས་ནུ་མ་གཉིས།། འདྲལ་དོགས་མགྲིན་པ་འདེགས་ཤིང་རྒོད།། དྲག་ཤུལ་སྤྱོད་པའི་ས་དེ་ཡིས།། གཤིན་རྗེའི་གྲོང་ལ་བག་ཡོད་སྦྱིན།།”○22 ཞེས་འཇིགས་རུང་གི་རྣམ་པ་བཞེང་སྐྲུན་བྱས་ཡོད་པ་དང། 《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་ནང་དུའང། 《བདུད་འདུལ》ལས། “ཕོ་བྲང་དེའི་ནང་ན་བདུད་ནག་མ་རུངས་ཀླུ་བཙན་རྒོད་པོ་དེ་གཟུགས་ཆེ་བ། རི་བོ་ལྟ་བུ་ལུས་པོ་གཅིག་ལ་མགོ་དགུ་ཡོད་པ། མགོ་ལ་རྭ་བཅོ་བརྒྱད་སྐྱེས་ཡོད་པ། ཁྲོས་ན་ལུས་ལ་ལྕགས་སྡིག་ནག་པོས་ཁྱབ་པ། དུག་སྦྲུལ་ནག་པོ་དགུ་ཡིས་སྐེད་ལ་འཁྲིལ་པ། རྐང་ལག་ལ་ལྕགས་ཀྱི་སྡེར་མོ་དགུ་བཞི་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་གི་ལྕགས་ཀྱུ་ལྟར་ཡོད་པ། ”○23 ཞེས་མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་བཞེང་ཡོད་ལ། འདི་གཉིས་ཀྱི་སྲིན་པོ་དང་སྲིན་ཡུལ་བཞེང་སྐྲུན་བྱེད་སྟངས་ལ་ཁྱད་པར་ཅུང་ཙམ་ཡོད་ནའང། སྤྱིའི་ཆ་ནས་མིའི་སྣང་ཚུལ་ལས་འདས་པའི་འཇིགས་རུང་དང་མི་སྡུག་པའི་སྣང་ཚུལ་ཞིབ་འབྲི་བྱས་ཡོད། སྐབས་འདིར་སྲིན་པོ་ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་དང་བདུན་རྒན་ཀླུ་བཙན་གཉིས་ལ་འདྲ་བའི་ཆ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། གཉིས་ཀ་འཇིགས་རུང་གི་རྣམ་པ་ཆེ་ཞིང་སྤྲུལ་བསྒྱུར་ལྡན་པ། མགོ་བོ་གྲངས་མང་ཡོད་པ། དཔེར་ན། ལངྒ་མགྲིན་བཅུ་ལ་མགོ་བཅུ་དང། བདུད་རྒན་ཀླུ་བཙན་ལ་མགོ་བོ་དགུ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་ཆ་འདྲ་བའིི་ཆ་མང་ངོ།།སྤྱིར་རྒྱ་གར་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》དང་བོད་ཀྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གཉིས་ནི་མི་རིགས་དང་རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཀྱི་རྩ་ཆེན་དུ་གྱུར་བའི་ཤུལ་བཞག་རིག་གནས་སོ་སོ་བ་རེ་ཡིན་ནའང། དེ་གཉིས་ལ་གོང་ནས་བཤད་པ་བཞིན་སྒྲུང་གི་བྱུང་རིམ་གྱི་ཆ་ནས་འདྲ་བའི་རྣམ་པ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཡོད་པས། བོད་ཀྱི《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲོམ་གཞི་ནི་རྒྱ་གར་གྱི《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པར་གདོན་མི་ཟ།   རྒྱུ་མཚན་ནི་སྤྱིར་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་རིག་གནས་གང་ཞིག་ཡིན་ནའང་དེ་ལ་འདྲ་བའི་ཆ་རེ་ཡོད་ནའང་།   བོད་དང་རྒྱ་གར་གཉིས་ནི་གཞན་དང་མི་འདྲ་བར་རིག་གནས་ཡོད་ཚད་རྒྱུན་ཐག་གཅིག་ལ་སྦྲེལ་ཡོད་པས་འདིའི་ཀྱང་འབྲེལ་བ་མེད་པ་མི་སྲིད་ལ།  ལྷག་པར་དུ《གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང》གི་མགོ་འཇུག་བར་གསུམ་ཚང་མའི་ནང་དུ་ནང་ཆོས་ཀྱི་ཤན་ཤུགས་ཀྱིས་བཏུམ་ནས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཕྱི་རོལ་བའི་ཤན་ཤུགས་ཀྱང་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད།  དཔེར་ན་སྒྲུང་འགོ་ཚུགས་མ་ཐག་ནས་ལྷ་ཆེན་ཚངས་པ་ཡང་དང་བསྐྱར་དུ་བྱུང་བ་མ་ཟད།  གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ནི་གོང་ནས་རགས་བཤད་ཚུལ་དུ་བཀོད་ཡོད་པ་བཞིན་རྒྱ་གར་གྱི་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་སྙན་རྩོམ་རིང་མོ་ལས་བླངས་བ་ཡིན་པར་སེམས།   དུས་ཀྱི་ཆ་ནས་བལྟས་ན་ཡང《གེ་སར་སྒྲུང》ལ《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》ཀྱི་ཤན་ཤུགས་ཆོག་ལ། གེ་སར་སྒྲུང་ནི་ཡོངས་གྲགས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བྱུང་བར་བཤད་པ་དེ་ལ་ངོས་བཟུང་ན།  《རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད》དུས་རབས་དགུ་བའི་ནང་དུ་བོད་ལ་འགྱུར་བ་ཡིན་པས།   སྔ་གཞུག་གི་དར་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་ནས་ཀྱང་འཚམ་པོ་ཡོད། དེ་བས་བརྒྱུད་རིམ་འདི་དག་ཚང་མར་བལྟས་ཡོང་དུས་ཡོད་ཚད་ལྟོས་དབང་གིས་གྲུབ་པ་མི་སྲིད་པས། བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སྤྱི་དང་དམངས་སྒྲུང་དུ་གྱུར་བའི་གེ་སར་སྒྲུང་ལའང་དངོས་ཤུགས་བརྒྱུད་གསུམ་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱི་ནང་རིག་གནས་ཀྱིས་བཏུམ་ནས་ཡོད་པས།  གཏམ་རྒྱུད་འདིའི་ས་བོན་དུ་གྱུར་བའི་མི་སྣ་དེ་བོད་དུ་བྱུང་ཡོད་ནའང་དེའི་རྩོམ་རིག་གི་འཆར་ཡན་གྱི་བསམ་བློ་ནི་རྒྱ་གར་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ངེས་སོ། །  


དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ།

○1○4སྤྲེལ་ནག་པའི་འཆད་ཁྲིད་ཟིན་བྲིས། 

○2《Dictionary of Literary terms and Literary theory 》published in penguin books 1999

○3○5 《ཝེ་ཁེ་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ》

○6○11 1997ལོའི་བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་དེབ་གསུམ《འཛམ་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་དང་རྒྱལ་པོ་རཱ་མ་ཎའི་རྟོགས་བརྗོད་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དཔྱད་བསྡུར 》p117. P.112.

○7○8○10 1987ལོར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ནས་བསྐྲུན་པའི《གེ་སར་སྒྲུང་གི་དཔྱད་གཏམ་འདེམས་སྒྲིག》p150. p152. P145.

○9 1986ལོའི་བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་དེབ་4 《གླིང་གེ་སར་དང་སྒྲུང་གེ་སར》p50-51.

○12 འབྲས་སྤུངས་སྒོ་མང་དཔེ་མཛོད་གི《གྲུབ་མཐའ་ཆེན་མོ》p.102.

○131986ལོར་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ནས་བསྐྲུན་པའི་གངས་ཅན་རིག་མཛོད ༢《དབྱངས་ཅན་ངག་གི་རོལ་མཚོ》p711.

○14 1982ལོར་ཀན་སུའི་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ནས་བསྐྲུན་པའི《གླེང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང》p62.

○152001ལོར་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པའི《བསེ་ཚང་བློ་བཟང་དཔའ་ལྡན་གྱི་གསུང་རྩོམ་པོད་བཞི་བ་བཞུགས་སོ》p179.

○16 སི་ཁྲོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པའི《གླེང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲུང་འཁྲུངས་གླིང་མེ་ཏོག་ར་བ》p41.

○17ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་ལྗོན་བཟང། p310.

○18རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོའི་འབུམ་རམས་དཔྱད་རྩོམ《རྒྱ་གར་གྱི་རིག་གནས་བོད་གངས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་དང་ཇི་ལྟར་འབྲེལ་བའི་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་དཔྱད་ལྡན་ཡིད་ཀྱི་དགའ་སྟོན།》p.134.

○19○20○22 2013ལོར་ས་རཱ་བོད་ཀྱིདཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པའི《རཱ་མ་ཎའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་བསྡུ་སྒྲིག》p137. p84. P20.

○21 ○231981ལོར་ཀན་སུའི་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་བསྐྲུན་པའི《གླེང་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་བདུད་འདུལ》p7. p15.

ལུག་ཚང་དཔལ་ཡོན་འཕྲིན་སྟེགས།

                           2015.3 

评论 (0 个评论)

facelist doodle 涂鸦板

您需要登录后才可以评论 登录 | 注册

藏网首页|关于我们|团队组成|大事记|网站地图|广告服务|联系我们|小黑屋|Archiver|

tibetcul.com © Copyright 2004-2017. All rights reserved |陇ICP备05000171号

战略合作伙伴:雪域数码图书馆(The Tibetan & Himalayan Library)|法律顾问:珠穆朗玛律师事务所

严禁在本站发表与国家法律相抵触言论和散播谣言

Powered by Discuz! X3.2GMT+8, 2020-8-10 07:21 , Processed in 0.066103 second(s), 20 queries .

返回顶部